 Paris bừng sống dậy với mùa Xuân,
và Paris với buổi sinh-hoạt " Nhạc trong thơ Tuệ Sỹ" cũng đã đánh thức
hồn dân-tộc của những người Việt hải ngoại.
" Từ lâu rồi ở Pháp, tôi chưa có dịp dự một
buổi sinh-hoạt như thế nầy, có tầm vóc như thế này. Ông có thể cho tôi
xin những bài thuyết trình của các diễn giả hay không ?" .
Ban tổ chức chưa biết trả lời như thế nào vì có bao giờ nghĩ tới việc
này đâu, thì ông Nguyễn văn Đông – một ông cụ cỡ khoảng 78/80 tuổi –
nói tiếp: " Nói thật với ông, chúng tôi từ Lyon đến, nhân dịp ghé
Paris, và đọc trên Internet có thấy quảng cáo nên ghé thử coi ra sao.
Nhưng, không ngờ quá hay như vậy . Tôi xin gởi ông E-mail của
tôi, nếu tiện, ông làm ơn cho tôi xin".
Ông Lê văn Tư, một nhân sĩ tranh đấu ở Paris, trong lúc ra về đã
đáp lời cám ơn của ban tổ chức: "
Quý vị đâu cần cám ơn chúng tôi, trái lại là chúng tôi phải cám
ơn quý vị vì đã cho chúng tôi được dự môt buổi văn hóa đầy đủ ý nghĩa
mà trong những năm sau nầy Paris không có !".
Quả thật như vậy, buổi sinh-hoạt " Nhạc trong thơ Tuệ Sỹ " tại nhà thờ
St.Hyppolite Paris quận 13 lúc 14g30, để mừng ngày sinh-nhật thứ 63 của
Thượng Tọa Tuệ-Sỹ đã thành công quá dự tính của ban tổ-chức gồm có Gia
-đình Đại-Việt Ile de France, Ủy-ban yểm trợ Quốc-nội của Việt-Nam Quốc
Dân Đảng, và Hội Văn-nghệ sĩ tranh đấu.
Hội trường chỉ chứa tối đa khoảng 130 người nên khiến có nhiều người
tới trễ đành phải ở ngoài hành lang vì cứ nghĩ rằng theo thông lệ là
đến trễ hơn 30 phút chưa chắc là đã khai mạc vì tính theo giờ việt-nam
có "cao su " đôi chút, và một số đông khác phải ra về ấm ức trong lòng
vì không còn chổ đứng nữa.
Sau đây, là tường trình sự
diễn tiến của buổi sinh-hoạt " Nhạc trong thơ Tuệ-Sỹ ".
Với sự phối hợp của MC Bắc Ninh, sau
nghi lễ chào quốc-kỳ , Ông Hứa vạng Thọ, đại-diện ban tổ-chức,
ngỏ lời
cám ơn quý vị quan-khách, đại-diện các hội-đoàn, đoàn- thể, các diễn
giả đến từ Mỹ ( thượng tọa Thích Nguyên Siêu, Văn sĩ Diệu Trân, nhạc sĩ
Trần quan Long), các diễn giả tại Pháp ( Gs Thomas Larget, Gs Lê mộng
Nguyên), các nghệ sĩ – đặc biệt là nữ nghệ -sĩ tài danh Bích-Thuận của
Việt-Nam Cộng-Hòa trước 75 – , Bích Xuân, ca sĩ Quang Minh, cặp nghệ-sĩ
Minh Cầm/ Phạm đình Liên, nhạc-sĩ Michel Tùng, chuyên viên truyền hình
Nguyễn văn Đông.
Ông Thọ cho biết buổi sinh-hoạt hôm nay là để
mừng sinh nhật thứ 63 của Thượng-tọa Tuệ -Sỹ ( sanh ngày 5.4.1943)
.
Ông Thọ cũng nhắc lại trước đây 22 năm, ngày 1.4.1984, TT Tuệ -Sỹ, Gs
Lê mạnh Thát, và 19 tăng ni bị nhà cầm quyền CSVN bắt giam vào tù, và
đến tháng 9 cùng năm đó, TT Tuệ - Sỹ và Gs Lê mạnh Thát bị Hà Nội kết
án tử hình. Nhưng dưới áp lực quốc-tế và đồng bào Việt Nam tỵ nạn hải
ngoại, CSVN bắt buộc giảm án hai ông xuống còn cấm cố chung thân, và
đến tháng 9 năm 1998, Hà nội đã thả hai ông ra khỏi tù , nhưng vẫn còn
áp dụng việc quản chế tại gia.
TT Tuệ Sỹ là một nhà chân tu đã hy-sinh đời mình cho quốc-gia dân-tộc
và bảo-vệ tự -do tôn-giáo. Ngoài ra ông cũng còn là một nhân tài đa
dạng trong việc nghiên cứu Phật-học, triết-học tây phương, văn-học
việt-nam, và một đại thi hào mà Bùi Giáng ca tụng và Phạm công Thiện
không ngớt lời khen. Ông tinh thông chữ hán, chữ phạn, anh ngữ, pháp
ngữ. Ông đã từng tuyên bố: " Không ai có quyền xét xử tôi; cũng không
ai có quyền ân xá tôi ".
Buổi sinh hoạt " Nhạc trong thơ Tuệ Sỹ " ngày hôm nay là để nói cho thế
giới, và nhà cầm quyền CSVN biết rõ là " Tuệ Sỹ " vẫn sống mãi trong
lòng chúng ta.
Để
tiếp theo, nữ văn-sĩ Diệu Trân giới thiệu Thượng Tọa Thích Nguyên Siêu
, vị trụ trì Chùa Phật Đà San Diego ( Mỹ ), đến với chúng ta để nói về
thân  thế
thầy Tuệ Sỹ – ông là học trò của Thượng Tọa Tuệ Sỹ – ông không hề sợ
mệt
nhọc dù cho ông vừa bay sang Canada trước đó hai ngày.
Với giọng
nói từ tốn và điềm đạm, TT Nguyên Siêu đã phác họa chân dung của Tuệ Sỹ
như một vị thiền sư đạo hạnh với các đức tánh Bi-trí-Dũng của nhà Phật,
một học giả uyên bác trong mọi lãnh vực.
Ông cũng cho ta thấy Tuệ Sỹ như một vị thầy khả kính chăm sóc và theo
dõi từng bước một của các học tăng. Những kỷ niệm dí dỏm về các " tọa
thiền " hay " ngọa thiền" đã làm cho mọi ngưòi thích thú theo dõi.
TT Nguyên Siêu cũng là tác giả các cuốn sách nói về thầy Tuệ Sỹ như "
Tuệ-Sỹ Đạo-sư Khung trời mộng ".
Sau đó, nữ văn sĩ Diệu Trân trình bày những
ẩn dụ trong thơ Tuệ Sỹ mà nhiều người cho là quá bi quan, vì nói
quá nhiều đến khổ đau. Nhưng trái lại, trước những khổ đau đó của xã
-hội Việt-Nam, Tuệ Sỹ đã phải bật lên những tiếng khóc, không phải cho
cá nhân mình, mà chính là cho chúng sinh. Đó là cái khóc của Bồ-tát vậy.
Ngày xưa, khi Thái-tử Tất-đạt-đa, nhờ ra khỏi cung đình huy nga
tráng lệ, nhìn thấy cảnh khổ, nên mới giảng dạy cho chúng sinh
khổ-diệu-đế.
Hai câu thơ dưới đây của Tuệ-Sỹ cho chúng ta thấy tấm lòng bồ-tát đó :
"Khóc
tràn cuộc lữ long đong,
Người đi còn một tấm lòng đơn sơ "
( Một bóng
trăng gầy - Nhạc Tuệ ca do Trần quan Long phổ nhạc)
Để nói lên sự dấn thân
cứu đời trong thơ Tuệ Sỹ, Nữ nghệ sĩ Bích Thuận ngâm những dòng thơ
chan chứa tình yêu chúng sinh qua bài Hạ Sơn:
"
Ngày mai sư xuống núi,
Áo mỏng sờn đôi vai
Chuỗi hạt mòn năm tháng..."
Cùng bài thơ đó, qua sự phổ
nhạc của nhạc sĩ Trần quan Long,Ca sĩ Quang Minh làm cho hội trường
ngừng thở tưởng chừng
nghe như đâu đấy, từng bước chân một của thiền sư vang dội cả núi rừng,
xuống đến phố thị bước đường cùng.
Tuy có khổ, tuy rằng " máu người pha đỏ sắc cờ" , nhưng tấm lòng bồ tát
vẫn rộng luợng hải hà qua lời ngâm
của Bích Thuận bài thơ "Một bóng trăng gầy " trong đó có
hai câu dưới đây:
"...
Tình
chung không trả thù nầy
Khuất thân
cho trọn một đời luân lưu "
Nữ văn sĩ Diệu Trân nhắc
lại khi TT Tuệ Sỹ bị CSVN giam vào tù lần thứ hai ( ngày
1.04.1984), khi nhìn thấy đàn kiến bò vào nơi giam mình, ông đã
xuất thần sáng tác bài thơ "Mộng ngày " .
Qua 2 câu dưới đây:
" Ta
cưỡi kiến đi tìm tiên động,
Cõi trường sinh đàn bướm dật dờ "
Cưỡi kiến đi tìm tiên động tức là bồ tát đi tìm chúng sinh đấy!
Không còn gì thấm thía cho bằng :
" Kiến bò
quanh nhọc nhằn kiếm sống
Ta trên lưng
món nợ ân tình
Cũng định
mệnh lạc loài Tổ Quốc
Cũng tình
chung tơ nắng mong manh"
Sau cùng tiếng hát của
Quang Minh với bài "Hoài niệm" của nhạc sĩ Trần quan Long đưa chúng ta
về " Một đêm thôi, mắt trầm sâu đáy biển....".
|
Đến
lượt nhạc sĩ Trần quan Long giải thích những nhạc phẩm của mình trong
các CD Tuệ ca qua sự phổ nhạc thơ của TT Tuệ Sỹ.
Theo ông, sự khó khăn đã có ngay từ căn bản giữa sáu (6) dấu giọng của
tiếng Việt-nam với 7 nốt nhạc của Tây-phưong. Mặt khác, chữ
nghĩa và âm nhạc không chuyển nổi thơ Tuệ - Sỹ.
Muốn cảm được thơ của TS, phải cảm nhận bằng giác quan, bằng trực giác,
nếu không nói là phải nhập vào hồn thơ Tuệ Sỹ. Tùy theo mỗi người, và
tùy theo hoàn cảnh – không thời –, mà thơ TS sẽ được cảm nhận một cách
khác nhau.
Cứ cho rằng không nghe bằng âm thanh, mà chỉ tưởng tượng những chữ ,
những câu thơ đầy uẩn khúc được phát âm, người nào có thể ngăn được cảm
xúc?
Ông không biết, với nửa đời viết nhạc, đã có đủ khả năng diễn tả những
gì TT Tuệ Sỹ gửi gấm trong những câu thơ viết với tràn đầy nước mắt của
một tu sĩ trước thảm cảnh đang diễn ra trên quê hương. Ông
cố gắng
hết sức mình để nói lên nỗi lòng của TT Tuệ Sỹ.
Những người nghe nhạc đôi lúc thờ ơ trước một nốt, một cung bậc, một âm
thanh dài hay ngắn, có
biết đâu người nhạc đã khóc trong từng âm thanh vong ân để cố vọng lên
tiếng thơ của một trưởng tử Như Lai âm thầm tranh đấu trong “bàn
tay
bạo chúa” .
Tiếp
đến là Giáo Sư Thomas Larget giới thiệu các quyển sách " Tuệ Sỹ, đạo sư
khung trời mộng" của TT Nguyên Siêu, " Vô tự thị chân kinh" và " Sông
núi thì thầm " của nữ văn-sĩ Diệu Trân.
Phải nói rõ là Gs Thomas Larget là người việt có
quốc tịch Pháp.
Ông nguyên là Gs Đại-Học Sorbonne Paris, chuyên về văn-chưong đặc-biệt
là trường phái lãng-mạn ( le romantisme). Sau hơn 37 năm làm giáo sư
nay đã về hưu.
Với sự phân tích mạch lạc và dí dỏm, ông lôi cuốn mọi người hòa mình
vào trong tác phẩm; cùng với những ngạn ngữ, và những hình ảnh ngày xưa
của một ngôi chùa, một mái đình làng, một bụi tre xanh, ông đã nói lên
những nét chính yếu của đạo Phật, của văn hóa Việt-nam. Đôi khi, những
xúc động mãnh-liệt trong tâm tư đã thể hiện qua giọng nói của ông khiến
hội-trường cũng bị ảnh hưởng theo.
Diễn giả cuối cùng
là Gs
Lê mộng Nguyên, tác giả bản nhạc nổi tiếng " Trăng mờ bên suối ". Ông
cũng là Giáo sư Tiến sĩ Quốc Gia Khoa Học Chính trị, Viện sĩ Hàn Lâm
Viện Khoa Học Hải Ngoại Pháp, nguyên Luật sư Tòa Thượng Thẩm Paris. Ông
nói về " Tri thức và Hành động trong
thơ Tĩnh Thất của Tuệ Sỹ ".
Mở đầu với 4
câu thơ dưới đây :
"Cho
tôi một hạt muối tiêu
Bờ môi em nhạt nắng chiều lân la
Tôi đi chấn chỉnh sơn hà
Hồng rơi vách đá mù sa thị thành"
Người bình thường khi đọc 2 chữ hồng rơi thì cứ cho là hoa hồng rơi
trên vách đá, hình ảnh thì có đẹp thật, nhưng có cái gì nó vướng mắc,
không hợp được với câu trên ( Tôi đi chấn chỉnh sơn hà), nhưng nếu hiểu
được rằng " hồng " đây là loài quỉ đỏ ( le démon rouge) thì " hốt nhiên, sự thật đập vào tâm não " như
ánh sáng xé tan màn u minh, "khai thị ngộ nhập".
Gs Lê mộng Nguyên so sánh
những điểm tương đồng giữa cuộc đời TT Tuệ Sỹ, với vua Trần nhân Tông.
Đối với ông, trong sứ mệnh hòa hợp Đạo học và Thế học, Thiền Sư Tuệ Sỹ là gương mẫu trung thành
của cái tinh thần nước Việt (la vietnamité),
có nghĩa là : Một phương pháp tư tưởng, một cách viết, nói và hành
động
theo truyền thống tổ tiên, đã làm cho nước ta hùng tráng với quyết chí
vững bền bất khuất phục trước một quyền lực độc tài trải qua những khúc
quanh co của một lịch sử đầy thống khổ. Cái tinh thần nước Việt này là
di sản của ông cha trong sự bất dịch của toàn dân :
Người đi đâu
bóng hình mòn mỏi
Nẽo tới lui
còn dấu nhạt mờ
Đường lịch sử
Bốn nghìn
năm dợn sóng
Để người đi
không hẹn bến bờ
Trong năm câu thơ trên, Thiền Sư có ý trách móc những người tuy căm hận
trước cảnh sông núi điêu tàn, đã từ bỏ ý chí đấu tranh với mục đích tái
lập dân chủ tự do cho đất nước và một đời ấm no cho đồng bào.
Nỗi đau của Việt Nam là bài học lịch sử cho cả dân tộc mình, nhà thơ
Tuệ Sỹ không ngần ngại, nói lên từ nơi ẩn dật cưỡng bách, nỗi lòng mình
muốn hành động cho dân tộc thoát khỏi bọn quỉ đỏ vô thần :
Giữa Thiên
đường rong chơi lêu lổng
Cõi vĩnh
hằng mờ nhạt rong rêu
Ta đi xuống
quậy trần hoàn nổi sóng
Đốt mặt trời
vô hạn cô liêu
Ráng chiều xa, ai thấy mộ
sương dầm ?
Lẽ dĩ nhiên là hồng quân hay xã hội chủ nghĩa đã làm
điêu đứng
cả một dân tộc, phần đông nay rời cõi đời vì ác nghiệt của quỉ đỏ xâm
lăng…
Để rồi :
Ngày mai ta
đi vẽ lại bình minh.
Gs Lê mộng Nguyên đa thu hút người nghe với giọng nói hùng hồn, và rõ
ràng, và điểm đặc biệt khác là ông dịch những đoạn thơ của TT Tuệ
Sỹ
bằng pháp ngữ.
Đến đây, ban tổ-chức kính
mời Thượng
Tọa Nguyên Siêu vui lòng trao tặng quà sinh nhật cho TT Tuệ Sỹ, và nhờ
cô em gái của TT Tuệ Sỹ, Bà Phạm thị Hợi,đại diện nhận lãnh hộ.
Thật là một sự bất ngờ cho tất cả quan khách trong hội trường, họ xôn
xao chờ đợi. Bà Hợi cũng xúc động không kém, mắt ngấn lệ, và nghẹn ngào
khi đọc lên những lời cám ơn mọi người.
 |
Từ trái sang:
Bích Thuận - Lê minh Triết- Diệu Trân- TT Nguyên Siêu- Quang Minh- Bà
Phạm thị Hợi ( em Thầy Tuệ Sỹ )
|
Để tiếp nối chương-trình, phần văn nghệ tiếp tục với các sự tham gia
của các nữ nghệ sĩ Bích Thuận,ca sĩ kiêm văn-sĩ Bích Xuân, đôi uyên
ương Phạm đình Liên/ Minh Cầm, các anh em thân hữu Đại-học Vạn Hạnh.
 |
Đặc
biệt là Gs Phạm đình
Liên nguyên là Giáo Sư Khoa Vật-Lý Đại Học Minnesota ( Mỹ) và Grenoble
(Pháp), nay thì đã về hưu, nhưng nặng tính nghệ-sĩ nên thường
song ca với phu nhân ( Minh Cầm) |
Bích Xuân
Buổi sinh hoạt chấm dứt vào lúc 18g30, và có rất nhiều người hỏi ban tổ
chức chừng nào cho tổ chức lại lần nữa, và còn đề-nghị nên mướn phòng
lớn hơn.
Xin tạm biệt Paris/Au
revoir Paris.
TinParis
Xin bấm vào đây để đọc bài " Tri thức
và hành-động trong thơ Tĩnh thức của Thiền sư Tuệ - Sỹ " - Gs Lê
mộng Nguyên -
|
